Siapa yang akan bercakap bagi pihak Baram?

**versi terjemahan**

Pada tahun 2016, rakyat Baram telah menunjukkan kuasa sebenar demokrasi. Komuniti akar umbi, disokong oleh NGO dan masyarakat sivil, bangkit menentang cadangan empangan hidroelektrik Baram dan menang. Projek itu, yang sepatutnya menenggelamkan kampung-kampung dan hutan, dibatalkan kerana orang biasa menyuarakan pendapat mereka pada setiap peringkat perjuangan.

Ini bukan sekadar kemenangan menentang sebuah empangan. Ia adalah peringatan bahawa rakyat mempunyai hak demokratik untuk terlibat dalam setiap langkah proses membuat keputusan yang mempengaruhi kehidupan, tanah, dan masa depan mereka. Allahyarham Ketua Menteri Adenan Satem mengiktiraf hak ini. Dengan mendengar suara akar umbi, beliau membuktikan bahawa kepimpinan dan demokrasi harus berjalan seiring.

"Keterlibatan akar umbi adalah intipati demokrasi, bukan ancaman kepadanya." John Jau Sigau

Hari ini, Baram sekali lagi berada di persimpangan. Satu 'resolusi' yang baru-baru ini kononnya diluluskan menghendaki komuniti Orang Asal di Hulu Baram mendapatkan kelulusan rasmi sebelum berurusan dengan NGO. Pada zahirnya, ini mungkin kelihatan seperti ketenteraman dan perlindungan. Hakikatnya, ia berisiko membungkam komuniti, memperkasakan 'perunding' terpilih, dan menjejaskan hak demokratik yang diperjuangkan dengan gigih oleh rakyat Baram untuk dipertahankan.

Masalah Undang-Undang dan Moral

Perlembagaan Persekutuan Malaysia menjamin kebebasan bersatuan dan bersuara. Orang Asli, di bawah undang-undang dalam negeri dan piawaian antarabangsa seperti Persetujuan Sukarela, Awal, dan Bermaklumat (FPIC), mempunyai hak untuk memilih rakan pembangunan dan advokasi mereka dengan bebas.Dengan menjadikan akses NGO tertakluk kepada kelulusan birokratik, resolusi ini memindahkan kuasa daripada komuniti itu sendiri ke tangan pelaku politik. Daripada mengukuhkan demokrasi, ia berisiko melemahkannya.

Bahaya "Perunding" Pilihan

Salah satu bahaya paling serius ialah kebangkitan "perunding" pilihan — kumpulan terpilih yang dibenarkan beroperasi manakala yang lain dikecualikan. Perunding sedemikian mungkin mendakwa mewakili komuniti, tetapi dalam amalan mereka sering berkhidmat untuk agenda politik atau korporat."Apabila hanya suara terpilih didengari, demokrasi memberi laluan kepada autokrasi dan  rasuah."(Boyce Ngau Anyi – Jawatankuasa Tindakan Hak Komuniti Gerenai)

Proses terpilih ini berisiko mengecualikan majoriti suara Orang Asli, membungkam NGO kritikal, dan mewujudkan perpecahan. Ia membuka jalan kepada autokrasi dan rasuah, di mana akses dan representasi diberikan berdasarkan budi bicara dan bukannya hak.Eksploitasi Tanpa Pengawas

Menghadkan penglibatan NGO juga melemahkan pengawasan terhadap pembalakan, ladang tanaman, perlombongan, dan projek empangan. Tanpa pengawas bebas, komuniti menghadapi risiko yang lebih besar kehilangan tanah, kemusnahan alam sekitar, dan hakisan budaya. Keputusan boleh dipersembahkan sebagai "berunding" sedangkan, sebenarnya, suara penentangan dipinggirkan.Pembatalan Empangan Baram membuktikan bahawa apabila suara akar umbi didengari, projek-projek merosakkan boleh dihentikan. Sekiranya suara-suara tersebut dihalang atau ditapis oleh penjaga pintu, hasilnya mungkin akan berbeza sama sekali.

Warisan Dunia Yang Terancam

Baram bukan sekadar isu tempatan. Ia adalah sebuah rantau yang mempunyai kepentingan warisan global:

Taman Negara Gunung Mulu, Tapak Warisan Dunia UNESCO.Taman Negara Pulung Tau, yang melindungi ekosistem yang rapuh.

Hutan yang luas, spesies yang jarang ditemui, dan tapak budaya yang penting bagi identiti Orang Asli.

"Baram bukan sekadar isu tempatan, ia sebahagian daripada warisan dunia." Thomas Jalong (Presiden JOAS)

Mengehadkan penyelidikan bebas dan akses pemuliharaan menjejaskan komitmen Malaysia di bawah UNESCO, Konvensyen Kepelbagaian Biologi, dan Konvensyen Ramsar. Ia juga berisiko merosakkan ekopelancongan, yang bergantung kepada kepercayaan global terhadap ketelusan dan kelestarian.

Kedaulatan Undang-Undang dan Masa Depan Baram

Supaya Malaysia dihormati sebagai sebuah negara yang diperintah oleh kedaulatan undang-undang, penglibatan NGO tidak boleh dikurangkan kepada sekadar soal kurniaan politik. Sebarang proses mesti telus, bertanggungjawab, dan yang paling penting, menghormati hak perlembagaan dan autonomi Orang Asli.Almarhum Adenan Satem memahaminya. Beliau tahu bahawa mendengar suara akar umbi, yang disokong oleh NGO dan NGO masyarakat sivil (CSO) yang bereputasi, bukanlah satu kelemahan tetapi satu kekuatan. Keputusannya mengenai Empangan Baram kekal sebagai model kepimpinan yang berakar umbi dalam keadilan dan pandangan jauh.

"Mengabaikan pengajaran ini sekarang akan menghina legasi Adenan dan melemahkan rakyat Baram."Seruan untuk Kebukaan, Bukan Kesenyapan

Langkah ke hadapan adalah jelas:

Komuniti mesti terus bebas memilih rakan kongsi mereka tanpa campur tangan birokrasi yang berlebihan.

Penglibatan NGO mesti adil, telus, dan bertanggungjawab, bukan terhad kepada perunding terpilih.

Pengawasan bebas mesti melindungi hak Orang Asli dan tanggungjawab antarabangsa Malaysia.

Usaha mengalih perhatian daripada isu sebenar

Mengenai segala yang berlaku di Hulu Baram, tidaklah keterlaluan untuk mengesyaki bahawa cubaan untuk mencapai apa yang dipanggil penyelesaian ini hanyalah taktik untuk mengalihkan perhatian orang ramai daripada isu sebenar yang sedang dihadapi: tanah orang asli dan hutan dara sedang dimusnahkan oleh syarikat perladangan kayu Borneoland, dengan restu Jabatan Perhutanan.

Operasi pembalakan kontroversi ini dibenarkan diteruskan tanpa pensijilan, walaupun semua operasi pembalakan jangka panjang di Sarawak dikehendaki mempunyai pensijilan. Ramai penduduk dan komuniti tempatan menentang operasi ini. Suara mereka penting, dan suara mereka berkuasa. Ini mungkin satu sebab Jabatan Perhutanan cuba menjelekkan NGO – untuk mengalihkan perhatian dan menyalahkan pihak lain.

Baram sekali lagi berada di persimpangan. Kita boleh memilih jalan keterbukaan, akauntabiliti, dan kerjasama yang tulus atau jalan kesunyian, kawalan, dan eksploitasi.

Untuk kepentingan demokrasi kita, hutan kita, dan masa depan anak-anak kita, pilihan seharusnya jelas.

Peter Kallang

Pengerusi – SAVE Rivers